Gezagsverhouding is een van de drie vereisten voor het bestaan van een arbeidsovereenkomst, naast arbeid en loon (art. 7:610 BW). Er is veel over geschreven en veel rechtspraak gaat over het begrip gezagsverhouding. In dit blog gaan we hier nader op in.
Wat is gezagsverhouding?
Een gezagsverhouding is een hiërarchische relatie waarbij de werkgever bevoegd is om opdrachten of instructies te geven aan de werknemer, waarbij de werknemer verplicht is om deze op te volgen.
Wanneer is er sprake van een gezagsverhouding?
Een gezagsverhouding houdt in dat:
- de werkgever instructies kan geven aan de werknemer over hoe, wanneer en waar het werk uitgevoerd wordt;
- de werkgever toezicht kan houden en controle kan uitoefenen;
- de werkgever bevoegd is tot het opleggen van sancties of beoordelingsmaatregelen;
- de werkzaamheden onderdeel zijn van de normale bedrijfsvoering. Dit houdt in dat de werknemer bijvoorbeeld gebruikmaakt van materialen, systemen of huisstijl van de werkgever;
- de werknemer geen eigen tarieven heeft, geen recht om zich te laten vervangen en geen zelfstandig klantenbestand.
Of sprake is van een gezagsverhouding, moet worden beoordeeld op basis van alle omstandigheden van het geval. Twijfelt u of er sprake is van een gezagsverhouding? Neem dan contact op met een van onze arbeidsrechtspecialisten.
Verschil tussen opdracht en arbeidsovereenkomst
Het verschil met een arbeidsovereenkomst is, dat bij een overeenkomst van opdracht er geen gezagsverhouding is tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. Een opdrachtnemer werkt zelfstandig, zonder directe leiding van de opdrachtgever en heeft meer vrijheid om het werk naar eigen inzicht in te richten, bijvoorbeeld door het invullen van zijn eigen werktijden. Een concurrentie- of relatiebeding in de overeenkomst van opdracht, kan voor een rechter duiden op een arbeidsovereenkomst.
Als er geen gezagsverhouding en dus geen arbeidsovereenkomst is, heeft de opdrachtnemer niet de bescherming van het arbeidsrecht, zoals ontslagbescherming en loondoorbetaling bij ziekte. Bij een overeenkomst van opdracht mag een opdrachtgever in principe op ieder moment de opdracht beëindigen.
Ook houdt dit in dat bij een overeenkomst van opdracht er, anders dan bij een arbeidsovereenkomst, geen premies worden afgedragen. Hierdoor valt de opdrachtnemer niet onder het stelsel van sociale zekerheid. Daarentegen staat dat de opdrachtnemer bepaalde belastingvoordelen, zoals zelfstandigenaftrek en andere aftrekposten, heeft.
De inhoud van de overeenkomst is bepalend, niet de bedoeling van partijen
Volgens de Hoge Raad dient bij de vraag of een overeenkomst wel of niet moet worden aangemerkt als arbeidsovereenkomst, er te worden gekeken naar de inhoud van de overeenkomst en de feitelijke uitvoering daarvan, niet naar de bedoeling van partijen (ECLI:NL:HR:2020:1746).
Vaak is er in het contract een bepaling opgenomen als ‘partijen hebben uitdrukkelijk niet de bedoeling om tussen hen een arbeidsovereenkomst te laten ontstaan’. Dit zegt dus niet of er daadwerkelijk sprake is van een overeenkomst van opdracht, daarvoor moet er worden gekeken naar hoe partijen in de praktijk invulling geven aan de overeenkomst.
Voorbeelden van gezagsverhouding
Voorbeelden waarbij er sprake is van een gezagsverhouding:
Gezagsverhouding met een arbeidsovereenkomst
Een verzorgende in de thuiszorg krijgt een rooster van de organisatie waarvoor ze werkt. Ze mag haar tijden niet zelfstandig indelen. Daarnaast moet ze zorgplannen volgen die door haar leidinggevende zijn opgesteld, haar werk wordt gecontroleerd en de rapportages worden beoordeeld. Ze mag zich niet zomaar laten vervangen en ze heeft een uniform van de organisatie. Hier is duidelijk sprake van een arbeidsovereenkomst.
Gezagsverhouding met ZZP
Soms is er toch sprake van een gezagsverhouding bij een ZZP’er (zelfstandige zonder personeel), terwijl dit door partijen misschien niet zo bedoeld was:
Een webdeveloper waarbij de opdrachtgever de werktijden bepaalt, leiding geeft en controleert. De ZZP’er mag zich niet laten vervangen en gebruikt alle bedrijfsmiddelen van de opdrachtgever. Ook loopt hij geen ondernemersrisico.
De Belastingdienst kan dit aanmerken als schijnzelfstandigheid en dus als een arbeidsovereenkomst. Dit leidt er voor de opdrachtgever toe dat er met terugwerkende kracht loonheffingen moeten worden betaald. Voor de ZZP’er geldt dat deze achteraf gezien geen recht had op zelfstandigenaftrek of andere fiscale voordelen en dat deze moeten worden terugbetaald.
Contact
Twijfelt u of er sprake is van een arbeidsovereenkomst of een overeenkomst van opdracht? Neem vrijblijvend contact op met onze arbeidsrecht advocaat. Dit voorkomt dat er later door een rechter of door de Belastingdienst wordt geoordeeld dat er sprake was van een arbeidsovereenkomst, met de financiële gevolgen vandien.
